Spilomena troglodytes ♂︎

Laatst bijgewerkt: 5 oktober 2021
SOORT: Spilomena troglodytes
GENUS: SPILOMENA
FAMILIE: Graafwespen (CRABRONIDAE)



WAARNEMING:
2021-VI-08

JAREN:
2021

MAANDEN:
janfebmaaaprmeijunjulaugsepoktnovdec


Officiële naam

Synoniemen

Spilomena troglodytes [1]

Spilomena vagans

zie meer op: www.gbif.org

Etymologie

troglodytes

Grieks: holbewoner

Spilomena troglodytes ♂︎

INHOUD

1. Verspreiding
2. Gedrag
3. Plant relaties
4. Prooi relaties
5. Parasitaire relaties
6. Herkenning

1. VERSPREIDING

Spilomena troglodytes is een zeldzame wesp [2] die verspreid door Nederland voorkomt [3,9] met uitzondering van de kust provincies en de waddeneilanden [3]. Het is de algemeenste vertegenwoordiger van dit genus in Nederland [9].

2. GEDRAG

2.1. ACTIVITEIT

De soort is actief van begin juni tot half september [3].

Mannetjes kunnen vaak zwermend rond struiken en bomen worden aangetroffen [3,12].

2.2. ONTWIKKELING

Nest

De vrouwtjes nestelen in bestaande holtes [3,4,5,9,12] in oud hout [4,5,9,12], twijgen [4] en verlaten vraatgangen van kevers [9,12] hebben de voorkeur [12], vooral van klopkevers Anobium sp. (Anobiidae) [3,12] (Anobium rufipes [6], Microbregma emarginatum [6]). Ze knaagt ook zelf gangen in het merg van planten stengels [3].

De bestaande gangen worden schoongemaakt voor ingebruikname [3,12]. Geknaagde gangen zijn 4-12cm lang [5]. De nestgangen hebben een diameter van 1,1-1,2mm [5].

In de broedgang worden de broedcellen in rijen aangelegd [3,5,12]. De broedcellen worden gescheiden met een 1-2mm dikke wand van houtpulp [5]. Iedere broedcel bevat 50-60 tripsen [3,12].

Elke gevulde nest wordt afgesloten met een prop houtknaagsel dat met het achterlijf wordt aangestampt [3,13]. De buitenste laag wordt versterkt met speeksel dat uithardt [3] tot een enigszins glimmende schijf [12].

Vrouwtjes vinden hun nest op basis van reukvermogen waardoor ze vaak enige tijd nodig hebben om het nest terug te vinden na terugkomst van de jacht, wat typisch lijkt voor het geslacht Spilomena [5,12]. Ze verkennen dan een groter oppervlak rond de plek waar het nest ongeveer moet zijn totdat ze het hebben geroken met de antennen [5]

Ontwikkeltijd

Ontwikkeltijd van de relatief grote (1,25 mm), zwak worstachtig gekromde [12] eieren is onbekend.

Ontwikkeling geslachten

De mannetjes en vrouwtjes nestcellen zijn willekeurig door de nestgang verspreid [5]. Daarbij zijn er meer vrouwtjes cellen dan mannetjes wat een groter aantal vrouwtjes oplevert in een verhouding van 2:1 [5].

2.3. BIJENHOTEL

Zowel de mannetjes als de vrouwtjes zijn te vinden op en rond de bijenhotels. Vrouwtjes maken gebruik van de kunstmatige nestblokken om te nestelen.
Uit eigen observatie vermoed ik dat mannetjes de nestgangen ook gebruiken om te overnachten, zie hier.

2.4. PARING

De meeste Crabronidae vrouwtjes produceren één generatie per jaar [8].

2.5. JACHT

De prooi wordt met de kaken naar het nest vervoerd [4,12].

3. PLANT RELATIES

3.1. HOUTSOORTEN

In de literatuur worden de volgende houtsoorten genoemd als medium waarin de wesp haar nest maakt:

Aesculus (Paardenkastanje)– Witte paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) [6]
Alnus (Els) [3]
Betula (Berk) [3]
Carpinus (Haagbeuk) [3]
Crataegus (Meidoorn) [3]
Picea (Spar)– Fijnspar (Picea abies) [6]
Rubus (Braam) [7]
Salix (Wilg) [3]

Ook hekpaaltjes [3] of rieten daken [12] kunnen ook gebruikt worden.

3.2. VOEDSELPLANTEN

Mannetjes voeden zich met honingdauw dat van bladeren wordt gelikt.
In de literatuur worden de volgende planten soorten en groepen genoemd:

Schermbloemenfamilie
(Apicaceae)
Peucedanum [5]

Foeniculum [5]

Angelica [5]
Angelica archangelica [5]

Tuinsoorten

In de tuin staan schermbloemigen maar ik heb de soort daarop nog niet foeragerend waargenomen.

4. PROOI RELATIES

De soort gebruikt hoofdzakelijk de larven van tripsen (Thysanoptera) voor haar broed [3,4,5,9,12]. Er zijn observaties waarin de soort ook bladvlooien (Psyllidae) nimfen gebruikt [4] en vermelding van het gebruik van de nimfen van dopluizen (Coccidae) en bladluizen (Aphidoidea) [4].


In de literatuur worden de volgende in Nederland [1] voorkomende soorten genoemd:

Aphidoidea (Bladluizen) [4,5]
Coccidae (Dopluizen) [4,5]
Psyllidae (Bladvlooien) [4]
Thysanoptera (Tripsen) [4]

Tuinsoorten

Geen van de genoemde prooisoorten zijn nog waargenomen in de tuin, wel zijn er veel Cicadellidae en Meridae.

5. PARASITAIRE RELATIES

In de literatuur worden de volgende in Nederland [1, 2(Oscinella nigerrima)] voorkomende soorten genoemd:

Hymenoptera
(Wespen)
Ichneumonidae (Sluipwespen)

Neorhacodes
Neorhacodes enslini [3,10,12]


Chalcidoidea (Bronswespen)

Torymidae

Torumus
Torymus armatus [3] (als Diomorus armatus)
Diptera
(Vliegen)
Chloropidae (Halmvliegen)

Oscinella
Oscinella nigerrima [4]

6. HERKENNING

Lengte mannetjes: 2 – 3 mm
Lengte vrouwtjes: 2,5 – 3 mm

Genus

Het genus Spilomena is te herkennen aan:

1.  Voorvleugel: met twee submarginaal cellen [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, Spilomena: voorvleugel met twee submarginaal cellen

2. Voorvleugel: submarginaal cel 2 niet gesteeld [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, Spilomena: tweede submarginaal cel niet gesteeld

3. Voorvleugel: pterostigma groot en bijna halfrond [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, Spilomena: voorvleugel met groot, bijna halfrond pterostigma

4. Voorvleugel: radiaal cel langer dan pterostigma [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, Spilomena: voorvleugel; lengte stigma kleiner dan lengte radiaal cel

5. Voorvleugel: radiaal cel gespitst [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, Spilomena: voorvleugel radiaal cel gespitst

6. Voorvleugel: met één discoidaal cel [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, Spilomena: voorvleugel met één discoidaal cel

7. Achterlijf: Eerste achterlijfssegement niet steelvormig [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, Spilomena: eerste achterlijfssegment niet steelvormig

8. Achterlijf geheel zwart [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, achterlijf geheel zwart




  1. Antenne met 12 segmenten [9,10,11]

2. Achterlijf met 6 segmenten [9,10,11]

KOP

1. Clypeus gelijkmatig gerond [10]

2. Kaak meestal lichtbruin, zelden donkerbruin [10]

3. Ratio afstand tussen achterste ocellen (POL) : afstand achterste ocelle oogrand (OOL) = 1,4 – 2,0 (hier ±1,4) [10,11]

4. Achterhoofd minder sterk ontwikkeld [10]

BORSTSTUK

1. Voorste scutellem groef smal en zonder dwarslijsten [10,11]

2. Achterrand mesonotum zonder lengtegroefjes [10]

3. Vleugel aders bruin [10]

4. Rugveld propodeum niet door kiel begrensd, hoogstens aan de basis tussen de sculptuur netachtig [10]

ACHTERLIJF

  1. Tergiet 6 met een dubbele lengte kiel [10]



exemplaar voor foto identificatie gevangen op 10-vi-2021, lengte ±3mm

Spilomena troglodytes ♂︎
Spilomena troglodytes ♂︎
Spilomena troglodytes ♂︎
Spilomena troglodytes ♂︎
Spilomena troglodytes ♂︎, propodeum
Spilomena troglodytes ♂︎, propodeum


  1. Antenne met 13 segmenten [9,10,11]
Spilomena troglodytes ♂︎, antenne met 13 segmenten

2. Achterlijf met 7 segmenten [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, achterlijf met 7 segmenten

3. Gezicht en clypeus geel gevlekt, minstens de voorrand (hier gezicht en clypeus) [9,10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, gezicht (F) en clypeus (C) geel gevlekt

KOP

1. Voorrand clypeus niet of licht uitgesneden (hier licht uitgesneden) [10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, voorrand clypeus licht ingebocht

2. Kaak distaal met smalle roodbruine rand [10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, kaak distaal met smalle roodbruine rand

3. Clypeus geheel of bijna geheel geel [9,10]

Spilomena troglodytes ♂︎, clypeus geheel of bijna geheel geel

4. Ratio afstand tussen achterste ocellen (POL) : afstand achterste ocelle oogrand (OOL) = 1,4 – 2,0 (hier ±1,4) [10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, ool = 1,4-2,0x pol

5. Antenneleden duidelijk ingesnoerd, kraalachtig [9,10,11]

6. Antenne vlag donker, hoogstens aan binnenzijde min of meer roodbruin [9]

Spilomena troglodytes ♂︎, antenneleden kraalachtig ingesnoerd

BORSTSTUK

1. Voorste scutellem groef smal en zonder dwarslijsten [10,11]

Spilomena troglodytes ♂︎, Voorste scutellem groef smal, zonder dwarslijsten

2. Rugveld propodeum niet door kiel begrensd [9,10,11], minstens aan de basis met een fijne netvormige rimpeling tussen de hoofd sculptuur [10]

Spilomena troglodytes ♂︎, dorsaal veld propodeum niet door kiel omgeven, minstens aan basis met fijne netvormige rimpeling tussen de hoofd sculptuur

ACHTERLIJF

geen specifieke kenmerken



Referenties

1 Nederlands Soortenregister

2 Waarneming.nl

3 Peeters, T.M.J., C. van Achterberg, W.R.B. Heitmans, W.F. Klein, V. Lefeber, A.J. van Loon, A.A. Mabelis, H. Nieuwen-huijsen, M. Reemer, J. de Rond, J. Smit, H.H.W. Velthuis, 2004. De wespen en mieren van Nederland (Hymenoptera: Aculeata). – Nederlandse Fauna 6. Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis, Leiden, knnv Uitgeverij, Utrecht & European Invertebrate Survey – Nederland, Leiden.

4 BOHART, Richard M.; BOHART, Richard Mitchell; MENKE, Arnold S. Sphecid wasps of the world: a generic revision. Univ of California Press, 1976.

5 Koch, F. (2002), Blösch, M. (2000). Die Grabwespen Deutschlands – Lebens‐weise, Verhalten, Verbreitung. 71. Teil. In Dahl, F.: Die Tierwelt Deutschlands. Begr.: 1925. – Keltern (Goecke & Evers). – 480 S. 341 Farbfotos. ISBN 3‐931374‐26‐2 (hardcover). DM 98,–. Zool. Reihe, 78: 353-353. https://doi.org/10.1002/mmnz.20020780208

6 Vikberg, Veli. (2000). A re-evaluation of five European species of Spilomena with a key to European species and relevance to the fauna of North Europe, especially Finland (Hymenoptera : Pemphredonidae). Entomologica Fennica. 11. 35-55. 10.33338/ef.84044.

7 VAN LITH, J. P. De Nederlandse Spilomena-soorten (Hym. Sphecidae). Entomologische Berichten, 1955, 15.24: 525-527.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *