rups vs bastaardrups

Laatst bijgewerkt: 23 juni 2019

laatst bijgewerkt: 30/10/2015


Rupsen zijn de larven van vlinders. Naast vlinders zijn er ook andere insecten die rups-achtige larven hebben. Die van de bladwesp, de bastaardrups genaamd, heeft de grootste overeenkomst met de rups en zijn dus het lastigst te onderscheiden.

Rups (5e instar) Tijgerblauwtje (Lampides boeticus) vs bastaardrups (Xenapates braunsi)

Rups (Tijgerblauwtje – Lampides boeticus) vs Bastaardrups (Xenapates braunsi 7)

In deze post staat een overzicht van de verschillen om tot determinatie van de soort te kunnen komen. De verschillen staan in volgorde van zichtbaarheid; verschil 1 en 2 zijn zonder meer met blote oog waarneembaar, de andere 2 verschillen vergen redelijke tot sterke vergrootting.

Rupsen en bastaardrupsen verschillen op de volgende punten met elkaar:

1. Het aantal schijnpoten, of propoten
– de rups heeft tot 5 paar
– de bastaardrups tot 8 paar

2. Frontale sutuur vorm:
– de rups heeft een geprononceerde -vorm
– de bastaardrups is veel minder duidelijk en -vormig

3. Het aantal enkelvoudige ogen, of stemmata:
– de rups heeft er 6 per kopkant
– de bastaardrups heeft er 1 per kopkant

4. Aanwezigheid van haakjes, of crochets, op de voeten:
– de rups heeft die wel
– de bastaardrups niet

1. Propoten

De lichamen van zowel de rups als de bastaardrups bestaan uit dertien segmenten:

  • de eerste drie zijn de borstsegmenten, in de figuren genummerd T1 t/m T3 (T = Thorax)
  • de laatste tien zijn de buiksegementen, in de figuren genummerd A1 t/m A10 (A = Abdomen)
Rups borst- en achterlijsegmenten

Borst- en achterlijsegmenten voor zowel rups als bastaardrups

De borstsegmenten dragen 3 paar ware of echte poten, dit zijn géén propoten. De propoten zitten op de buiksegmenten.

Rups poten

Type poten

Niet alle buiksegmenten dragen propoten, en welke segmenten ze dragen is per soort verschillend.

Bij de rups kunnen 5 buiksegmenten propoten dragen:

  • 4 paar op de buiksegmenten 3 t/m 6 ¹ ²
    én
  • één paar op het laatste buiksegment 10 ²

Er zitten tussen de ware en de pro-poten dus altijd 2 segmenten zonder poten, en tussen de voorlaatste en de laatste propoot altijd 3 segmenten zonder propoten ¹ ².

Bij een specifieke rupsengroep, de spanrupsen is de verdeling van de propoten over de segmenten 3 t/m 6 anders dan in onderstaande plaatje, zie hier.

Propoten rups

Propoten rups

Bij de bastaardrups kunnen 8 buiksegmenten propoten dragen:

  • 7 paar pro-poten op de buiksegmenten 2 t/m 8 ² ³
    én
  • één paar propoten op het laatste buiksegment 10 ² ³
Maximaal aantal propoten op bastaardrups

Maximaal aantal propoten op bastaardrups

Bij de bastaardrups zit tussen de ware en de pro-poten dus altijd één segment zonder poten. Ook bij bastaardrupsen kunnen er tussen de soorten verschillen zijn in het aantal aanwezige propoten. Het zijn er altijd minimaal 6 en de variatie zit op de segmenten 8 en 10 ² ³.

 

2. Frontale sutuur

De frontale sutuur van een rups is duidelijk geprononceerd en heeft een vorm, waar die van de bastaardrups minder duidelijk zichtbaar is en een vorm heeft 4.

Onder links: Vlinder rups (5e instar) Tijgerblauwtje (Lampides boeticus), kopaanzicht met -vormige frontale sutuur

Onder rechts: Bladwesp bastaardrups (Xenapates braunsi), kopaanzicht met minder geprononceerde -vormige frontal sutuur 7

kopaanzicht met frontale sutuur op rups (5e instar) Tijgerblauwtje (Lampides boeticus)

Bladwesp bastaardrups (Xenapates braunsi), vooraanzicht met minimal ad-frontal sutuur

 

 

 

 

 

Lees meer hier over de frontale sutuur.

 

3. Stemmata

Het aantal stemmata (enkelvoudige ogen) per kopkant is verschillend bij de rups en de bladwesp:

– de rups heeft er zes 5
– de bastaardrups één 6

Onder links: Vlinder rups (5e instar) Tijgerblauwtje (Lampides boeticus), kop zijaanzicht met zes stemmata in een circel

Onder rechts: Bladwesp bastaardrups (Xenapates braunsi), kop zijaanzicht met één stemmatum7

zijaanzicht kop rups (5e instar) Tijgerblauwtje (Lampides boeticus) met 6 stemmata (enkelvoudige ogen)

Bladwesp bastaardrups (Xenapates braunsi), zijaanzicht met 1 stemmatum (enkelvoudig oog)

 

 

 

 

 

4. Crochets

Crochets zijn haakjes op de voeten van rupsen die de rupsen grip geven. Bladwespen hebben deze niet 5.

Op de onderstaande foto’s zijn deze goed te zien.

Crochets op voeten, onderaanzicht rups (5e instar) Tijgerblauwtje (Lampides boeticus)

Crochets op voeten rups (5e instar) Tijgerblauwtje (Lampides boeticus), onderaanzicht

Crochets op voeten, zijaanzicht rups (5e instar) Tijgerblauwtje (Lampides boeticus)

Crochets op voeten rups (5e instar) Tijgerblauwtje (Lampides boeticus), zijaanzicht

 

Lees hier meer over insecten morfologie.


Referenties
¹
Tomita, S. and A. Kikuchi, 2009. “Abd-B suppressess lepidopteran proleg development in posterior abdomen”, Elsevier.
– Scoble, M.J., 1995. The Lepidoptera, Form, Function and Diversity. Oxford Univ. Press, New York

² Matsuda, Ryuichi, 1976. “Morphology and Evolution of the Insect Abdomen”, Pergamon Press

³ Oka, Kazuki, Yashiyama Naotoshi, Koji Tojo, Ryuichiro Machida, Masatsugu Hatakeyama, 2010. “Characterization of abdominal appendages in the sawfly Athalia rosae (Hymenoptera), by morphological and gene expression analyses”, Springer-Verlag

4 Snodgrass, R.E., 1935. “Principles of Insect Morphology”

5 Treadwell, Lucinda, 1996. “An introduction to the identification of caterpillars”

6 Paulus, H.F., 1986. “Comparative Morphology of the Larval Eyes of Neuropteroidea”

7 Credits: The immature stages of biology of two Xenapates species in West Africa (Hymenoptera, Tenthredinidae), Andrew D. Liston, Georg Goergen, Frank Koch, 2015



Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *